انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی 3476-4884 18 18 2023 11 22 An Approach to Lenient Penal Policy in Light of Quranic Teachings رهیافت سیاست کیفری ارفاقی در پرتو آموزه‌های قرآنی 31 52 210156 FA علی مراد حیدری عضو هیات علمی گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد 0000-0001-5456-3990 Journal Article 2024 11 25 Lenient penal policy is a recognized approach in the system of responses to crime, which focuses on correction and social reintegration of the offender through mechanisms such as mitigation, conversion, suspension, or exemption from punishment. "Lenient penal policy" is closely related to "crime concealment," "dejudicialization," "decriminalization," and "individualization" of punishments. In the Holy Quran, instances of punishment mitigation, conversion, forgiveness, and turning away from sinners are observed. However, the questions are: first, what are the foundations of Quranic lenient penal policy, and is there a way to derive such a policy from Quranic teachings? Second, does current substantive law have the capacity to accept and implement the Quranic lenient model? This article, through a descriptive-analytical method and using library resources and reflection on Quranic verses, interpretive hadiths, and the views of commentators, examines the foundations and manifestations of lenient penal policy in the Holy Quran. The findings indicate that the nature and degree of the crime, the mental state of the offender, physical condition, repentance, behavioral correction, and religious and belief transformation of the criminal are the most important Quranic foundations for lenient penal policy. On the other hand, the legal application of Quranic lenient mechanisms requires increasing the judge's authority to individualize punishments through a review of regulations on alternative punishments, judicial exemption, pardon, and especially mitigating factors mentioned in Article 38 of the Islamic Penal Code. سیاست کیفریِ ارفاقی، رویکرد شناخته‌شده‌ای در نظام واکنش علیه جرم است که به‌موجب آن با استفاده از سازوکارهایی همچون تخفیف، تبدیل، تعویق یا معافیت از مجازات، اصلاح و جامعه‌پذیری مجرم مد نظر قرار می‌گیرد. «سیاست کیفری ارفاقی» با راهکارهای «جرم‌پوشی»، «قضازدایی»، «کیفرزدایی» و «فردی‌سازی» کیفرها پیوندی نزدیک دارد. در قرآن کریم مواردی از تخفیف و تبدیل کیفر، عفو و بخشش و اعراض از گنهکار دیده می‌شود، ولی سخن این است که اولاً، زمینه‌های سیاست کیفری ارفاقی قرآنی کدام است و اساساً راهی برای استنباط چنین سیاستی از آموزه‌های قرآن کریم وجود دارد؟ ثانیاً، آیا حقوق موضوعه کنونی ظرفیت پذیرش و عملیاتی‌کردن الگوی ارفاقی قرآنی را دارد؟ در نوشتار حاضر به‌روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و تأمل در آیات قرآن، احادیث تفسیری و دیدگاه‌های مفسران، زمینه‌ها و جلوه‌های سیاست کیفری ارفاقی در قرآن کریم بررسی شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ماهیت و درجه جرم، عنصر روانی مجرم، وضعیت جسمانی، توبه و اصلاح رفتار و تحول دینی و اعتقادی مرتکب جرم، مهم‌ترین زمینه‌های قرآنی سیاست کیفری ارفاقی است. ازسوی‌دیگر کاربست حقوقیِ سازوکارهای ارفاقیِ قرآنی، مستلزم افزایش اختیارات قاضی درجهت فردی‌سازی مجازات‌ها ازطریق بازنگری در مقررات مربوط به مجازات‌های جایگزین، معافیت قضایی، عفو و به‌ویژه جهات مخففه موضوع مادّه 38 قانون مجازات اسلامی است. https://www.sijl.ir/article_210156_157e091edffcbd60e390be4bf6eb2a64.pdf