انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی 3476-4884 20 20 2024 08 22 Quranic documentation of the rule of respect مستندات قرآنی قاعده احترام 7 34 224290 FA محدثه اصولی یامچی دانش پژوه سطح 4 فقه خانواده موسسه آموزش عالی معصومیه 0009-0008-4186-7053 محمد عشایری منفرد دانشیار گروه مترجمی مجتمع زبان، ادبیات و فرهنگ‌شناسی جامعةالمصطفی العالمیه و عضو انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه قم 0000-0002-8847-0554 حسین جاور دانشیار گروه حقوق خصوصی دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران و عضو انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه قم/ نویسنده مسئول Journal Article 2024 08 29 The Holy Qurʾān, as an unassailable source of guidance, plays a central role in the formation of jurisprudential principles. Among these is the Principle of Respect (qāʿidat al-iḥtirām). This study investigates whether the scope of this principle extends beyond property—where it is often termed the “Principle of Respect for Property”—to include bodily integrity, moral dignity, reputation, and social status. It also examines whether the principle applies to both intra-religious and extra-religious contexts, and how respect may be forfeited in certain circumstances. Adopting an exploratory methodology, the research identifies two categories of Qurʾānic evidence. General verses, such as “Do not deprive people of their due” (Q 7:85), affirm the inviolability of human dignity in all its dimensions, while specific verses establish protection in particular domains, including financial, bodily, and moral. Exceptions are acknowledged both positively—in creating spheres safeguarded from violation—and negatively, in cases where respect is forfeited through clear transgression, liability to public exposure, or penal sanctions. Importantly, the Qurʾānic prohibition of violating protected domains applies equally to inherent and contingent respect. Terms such as “believer” and “Muslim” in relevant texts are used prevalently, without limiting the broader scope of the principle. <span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman Italic'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman Italic'; letter-spacing: -.2pt;">قرآن کریم، سندی خلل‌ناپذیر است و برهمین‌اساس بررسی جایگاه آن در قواعد فقهی از امور انکارناپذیر می‌باشد. یکی از قواعد فقهی مهم، قاعده احترام است. باید دید این قاعده، علاوه بر اموال، چنان‌که به قاعده احترام اموال شهرت یافته است، شئون دیگر اشخاص ازجمله تمامیت جسمانی، حیثیت معنوی و شهرت و موقعیت‌های اجتماعی و مانند آن را نیز دربرمی‌گیرد یا خیر. آیا علاوه بر ابعاد درون‌دینی، ساحت‌های برون‌دینی را نیز شامل می‌شود یا خیر. همچنین به‌لحاظ سقوط‌پذیری احترام، ممکن است مستندات یا دلالت مستندات آن تفاوت داشته باشد (مسئله پژوهش). نوشتار حاضر در پرتو روش اکتشافی (روش پژوهش) نشان می‌<span lang="FA" style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: IRLotus; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman Italic'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman Italic'; letter-spacing: -.2pt;">دهد که دو طیف آیات را می‌توان مبنای قاعده احترام درنظر گرفت: یک دسته آیات عام مانند آیه «وَ لَاتَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْیاءَهُمْ» و آیه نهی از ایذا که بر احترام همه شئون و نهی از نقض احترام آنها دلالت دارند؛ دسته دیگر، آیات خاص که درباره هریک از شئون محترم، در امور مالی، جانی و حیثیت‌های معنوی دلالت دارند. استثناپذیری آیات یادشده، هم در جنبه ایجابی و ایجاد محدوده مصون از تعرض و هتک و عصمت حیثیت‌های اشخاص پذیرفتنی است، هم ازجهت سلبی و در موارد سقوط احترام مانند هنجارشکنی آشکار، استحقاق بر تشهیر و مجازات‌های ترذیلی و سالب حیات. همچنین در ممنوعیت تعرض به شئون محترم، میان احترام أصالی و عَرَضی تفاوتی نیست و وجود عبارت «مؤمن» و «مسلم» در برخی مستندات، از باب غلبه بوده و جنبه احترازی ندارد؛ ازاین‌رو به تحدید قلمرو موضوعی احترام نمی‌انجامد (دستاوردهای پژوهش).

https://www.sijl.ir/article_224290_e14846877ace4189668b8299c7899586.pdf