انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه
و پژوهشگاه حوزه و دانشگاهدوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی3476-48842220150321Expansibility of Quran’s Jurisprudential Capacityتوسعه‌پذیری ظرفیت فقهی قرآن738133216FAحامدمعرفتسطح سه تفسیر و علوم قرآن حوزه علمیه قم و دانشجوی دکتری دانشگاه قرآن و حدیث (hamed.marefat@hotmail.com).عبدالکریمبهجتپوردانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی (abp114@yahoo.com).Journal Article20210707< p >In spite of the large area of knowledge of jurisprudence, Fiqh olQuran exegetists have mostly referred to only about 500 verses or less which seems not to be representative of the whole jurisprudential capacity of Quran. The present article first mentions different doctrines about Ayat ol-Ahkam (verses of the revealed priscripts) and tries to provide some Vajh ol-Jam’s to justify diversities. Therefore, it is impossible to provide conclusive statistics about jurisprudential capacity of Quran and it should be considered more expansible. Next, to prove this claim some expansive principles of jurisprudential capacity of Quran are discussed including the possibility of extraction of a general rule out of particular propositions, possibility of extraction of a general rule out of a part of verse, and possibility of deduction of jurisprudential rule out of non-jurisprudential verses. Finally, some instruments to discover hidden capacities are mentioned like abrogation of feature, interpretation, and conclusive look.< p class="a" dir="RTL">با وجود گستره فراوان دانش فقه، مفسران فقه‌القرآن غالباً به حدود پانصد آیه یا کمتر بسنده کرده‌اند که به نظر می‌رسد این تعداد، نماینده تمامی ظرفیت فقهی قرآن نباشد. در این مقاله نخست اقوال گوناگون درباره آیات‌الاحکام ذکر شده، سعی شده است وجه‌الجمع‌هایی برای توجیه این اختلاف‌ها ارائه شود. در نتیجه ارائه آمار قطعی درباره ظرفیت فقهی قرآن ناممکن است و باید ظرفیت فقهی قرآن را توسعه‌پذیر دانست. در ادامه برای اثبات این مدعا به برخی مبانی توسعه‌دهنده ظرفیت فقهی پرداخته شده است که عبارت‌اند از: امکان انتزاع حکم کلی از قضایای جزئیه، امکان انتزاع حکم کلی از قسمتی از یک آیه و امکان استنباط حکم فقهی از آیات غیرفقهی. در پایان به برخی ابزارهای کشف این ظرفیت‌های بعضاً ناآشکار اشاره شده است؛ ابزار‌هایی چون: الغای خصوصیت، تأویل و نگاه جامع.https://www.sijl.ir/article_133216_f1071b653533639542f0830671846799.pdfانجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه
و پژوهشگاه حوزه و دانشگاهدوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی3476-48842220150321The Role Playing of the Book in an
Explanatory Approach to Sunna in the
Views of Allameh Tabatabaieنقش‌آفرینی کتاب در رویکرد تفصیل‌گرایانه به سنّت در آرای علامه طباطبایی3967133217FAمحسناحمدآخوندیعضو هیئت علمی جامع‍ةالمصطفی العالمیه (m.a.akhoundi@gmail.com).Journal Article20210707Comprehensiveness and inclusiveness of all Islamic principles and foundations of Quran as well as its comprehensibility are two important features which in an explanatory view provide opportunity for further role playing of the Book. In such a perspective, Quran is considered as a light under which both divine message is received clearly and paves the way for a further great source like “Sunna”. The clear and comprehensive statement of Quran makes it a criterion for evaluation of traditions and makes it possible to differentiate among various teachings of a single Hadith and to give authenticity to the contents which are consistent with verses. Centrality of Quran in a general system of religious teachings has effective role in drawing a picture of the direction of traditions and explanation of the contents of Ahadith and provides opportunity for further enjoyment of sunna and makes it possible to consolidate among apparently inconsistent traditions. The present text aims to study the different effects of the Book on organization of Hadith teachings as well as their understanding and comprehension.جامعیت قرآن و فراگیری آن نسبت به همه اصول و بنیان‌های شریعت و فهم‌پذیری قرآن، دو ویژگی بسیار مهمی است که در دیدگاه تفصیل‌گرایانه، زمینه را برای نقش‌آفرینی هرچه بیشتر کتاب فراهم می‌کند. این دیدگاه، قرآن را نوری می‌داند که در پرتو آن، هم پیام الهی به روشنی دریافت می‌شود و هم راه برای بهره‌مندی از منبع بزرگ دیگری همچون «سنّت» فراهم می‌گردد. بیان روشن و جامع قرآن، کتاب را معیاری برای سنجش روایات قرار داده است و امکان تفکیک میان آموزه‌های متعدد یک حدیث و اختصاص حجیت را به مفاد هم‌نوا با آیات فراهم می‌سازد. محوریت قرآن، در نظام کلی آموزه‌های دین، نقش مؤثری در تصویر جهت‌گیری روایات و تبیین مفاد احادیث دارد و زمینه را برای بهره‌مندی هرچه بیشتر از سنّت، هموار ساخته، امکان وفاق میان روایات به ظاهر ناهمگون را میسر می‌سازد. این نوشتار بر آن است که گونه‌های مختلف تأثیرگذاری کتاب را در سامان‌دهی به آموزه‌های حدیثی و فهم و دریافت آن، در این رویکرد بررسی کند.https://www.sijl.ir/article_133217_bd116a28cc685c0061df7ed2c2332da1.pdfانجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه
و پژوهشگاه حوزه و دانشگاهدوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی3476-48842220150321Prohibition of I’tida` (Aggression) Verse; Including Basic Humanitarian Rulesآیه نهی از اعتدا؛ دارای قواعد بنیادین بشردوستانه6990133231FAناصرقرباننیادانشیار دانشگاه مفید و عضو انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه.Journal Article20210708Holy verse 190 of Sura al-Baqara (Quran 2:190) orders Muslims to fight against those who fight them and do not aggress; since Allah does not like aggressors. There are disagreements among commentators in understanding the above-mentioned verse. In spite of disagreements in exegesis of the beginning of the verse, one could understand from its ending the most important and basic principles of humanitarian law. The author of this article tries to extract some principles from this verse like “segregation and differentiation”, “coordination”, “limitation of armament”, “immunity of captive” and so forth and to show that Sunna of the Prophet (PBUH) and Ḥazrat Amir (AS) support this exegesis; therefore, all behaviors in war which are against humanitarian rules contradict explicitly to the divine revelation and prophetic and Alavid sunna.آیه 190سوره مبارکه بقره، به مسلمانان امر می‌کند در راه خدا با کسانی که با آنان مقاتله می‌کنند، بجنگند و از حد تجاوز نکنند؛ زیرا خداوند متجاوزان از حد را دوست ندارد: «وَ قَاتِلُوا فِی سَبِیلِ‌اللهِ الَّذینَ یقَاتِلُونَکمْ وَلاَتَعْتَدوا إِنَّ‌اللهَ لاَیحِبُّ‌الْمُعْتَدینَ».در فهم آیه مزبور، اختلافاتی میان مفسران به چشم می‌خورد. با وجود اختلاف در تفسیر صدر آیه، با توجه به ذیل آن می‌توان مهم‌ترین و اساسی‌ترین اصول حاکم بر حقوق بشردوستانه را از آن استنباط کرد. نگارنده در این مقاله می‌کوشد اصولی چون «تفکیک و تمایز»، «تناسب»، «تحدید تسلیحات»، «مصونیت اسیر از قتل» و مانند آن را از این آیه استخراج کند و نشان دهد سنّت پیامبر و حضرت امیر، مؤید این تفسیرمی‌باشد؛ بنابراین همه رفتارهایی که در مغایرت با قواعد بشردوستانه در جنگ شکل می‌گیرد، با وحی الهی و سنّت نبوی و علوی، در تضاد آشکارآشک است.https://www.sijl.ir/article_133231_e742da62b248ca5966afba6f4186b2c7.pdfانجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه
و پژوهشگاه حوزه و دانشگاهدوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی3476-48842220150321Quranic Evidences for Civil Responsibilityادله قرآنی مسئولیت مدنی91116133232FAمحمودحکمتنیادانشـیـار پژوهشـگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و عضو انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه (mh.hekmatnia@yahoo.com).حسینهوشمند فیروزآبادیاستادیار دانشگاه آیت‌الله العظمی بروجردی (h.hmnd.f@gmail.com).Journal Article20210708Among sources for deduction of Islamic law, Quran, due to its immunity and definite authenticity, has a central and more important role than other sources and in addition to different doctrinal, liturgical, ethical and political matters a considerable attention has been paid to legal matters including the matter of civil responsibility. Among different matters of civil resposibility referred to in the Quran some verses provide a number of bases and evidences in the area responsibility among which prohibition of oppression, prohibition of causing loss to others, prohibition of taking possession of others unlawfully and the necessity of respecting physical, financial and spiritual rights of people can be considered Quranic bases of civil responsibility.در میان منابع استنباط احکام اسلامی، قرآن به دلیل مصونیت و قطعی‌الصدور‌بودن، نسبت به منابع دیگر نقش محوری و پُراهمیت‌تری دارد و در آن علاوه بر توجه به مباحث گوناگون اعتقادی، عبادی، اخلاقی و سیاسی، به مباحث حقوقی نیز توجه ویژه شده است؛ از جمله مبحث مسئولیت مدنی مد نظر قرار گرفته است. در میان مباحث گوناگون مسئولیت مدنی که در قرآن اشاره شده است، آیاتی از این کتاب به ارائه چند مبنا و دلیل در حوزه مسئولیت می‌پردازد که ممنوعیت ظلم، ممنوعیت ضرررساندن به دیگران، ممنوعیت تصرف باطل در مال دیگران و لزوم احترام به حقوق جسمی، مالی و معنوی افراد را می‌توان به عنوان مبانی قرآنی مسئولیت مدنی برشمرد.https://www.sijl.ir/article_133232_bce1badacc0412b72318b972a788c17f.pdfانجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه
و پژوهشگاه حوزه و دانشگاهدوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی3476-48842220150321Quran and the Institution of Li’an (Cursing)قرآن و نهاد لعان117158133233FAابراهیمباقریدانشآموخته حوزه و دانشگاه و پژوهشگر فقه و حقوق (ebishirazi1345@gmail.com).Journal Article20210708Attribution of unlawful relation to wife or rejection of child - child of his wife - has many legal effects and consequences. The subjects of adultery and its had (prescribed punishment), continuation of marital life, prescribed punishment for false accusation of adultery (Qadhf), as well as the legacy of father and child and sometimes legacy of wife and husband are studies under the subject of Li’an. In fact, Li’an is a useful solution for a complex problem. This institution can remove prescribed punishment for false accusation of adultery (Qadhf) and adultery, in later case it may be killing or stoning. In addition, it has other consequences like dissolution of marriage; since continuation of marital relation is not advisable and has no interest. Considering the rejection of child, in addition to dissolution of relation between father and child, it has some financial consequences like removing inheritance.نسبت ارتباط نامشروع به همسر یا انکار فرزند ـ فرزندی که از وی متولد شده است ـ آثار و پیامدهای فراوان حقوقی به همراه دارد. مسئله زنا و حدی که بر آن مترتب است، ادامه زندگی زناشویی، موضوع حد قذف و نیز ارث پدر و فرزند و گاه زن و شوهر از مسائلی است که در مبحث لعان مورد بررسی قرار می‌گیرد. در واقع لعان راهکاری گره‌گشاست که یک معضل پیچیده را به گونه‌ای برطرف سازد. این نهاد باعث می‌شود حد قذف و زنا که در مورد اخیر می‌تواند قتل و سنگسار نیز باشد، برداشته شود. در کنار آن، آثاری همچون انفساخ نکاح را نیز به دنبال دارد و پیوند زوجیت را می‌گسلد؛ زیرا استمرار چنین پیوندی به مصلحت نخواهد بود و درباره انکار ولد نیز افزون بر منتفی‌شدن نسبت پدری و فرزندی، برخی مسائل مالی مانند از میان‌رفتن ارث بری را به دنبال خواهد داشت.https://www.sijl.ir/article_133233_573da9cd9cf588e67327d2be25eae2cd.pdfانجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه
و پژوهشگاه حوزه و دانشگاهدوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی3476-48842220150321General Preventive Strategies of Victimization in the View of Quran and Islamic Traditionsتدابیر عام پیشگیری از بزهدیدگی از منظر قرآن و روایات اسلامی159189133234FAمحمدعلیحاجیدهآبادیاستادیار دانشگاه قم و عضو انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه (dr_hajidehabadi@yahoo. com).ریحانهبهارلوییکارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه قم (re.baharloo@yahoo.com).Journal Article20210708Victimology and specially prevention of victimization are the major issues of criminology which may be discussed from religious perspective. Considering the causes of victimization, verses of Noble Quran and traditions transmitted from infallible Imams have provided all individuals of the society and not merely a special group with strategies application of which can prevent from different types of physical, sexual, financial, affective, and reputational victimizations. The present text will study these strategies under the title of general strategies. In addition to improving the culture of society, Islamic teachings and specially Quranic recommendations and guides are mostly focused on the state of people’s actions to immunize themselves or their properties in order to lower criminal opportunities and finally to prevent from victimization. Analyzing numerous verses of Quran and authentic traditions makes it possible to offer theories and solutions to prevent from victimization.بزهدیده‌شناسی و به خصوص پیشگیری از بزهدیدگی، از مهم‌ترین مباحث جرم‌شناسی است که از منظر دینی نیز می‌تواند مورد بحث قرار گیرد. آیات قرآن کریم و روایات منقول از ائمه معصومبا توجه به علل وقوع بزهدیدگی، به ارائه تدابیری پرداخته‌اند که کاربست آنها می‌تواند برای همه افراد جامعه و نه‌فقط گروهی خاص، پیشگیری از وقوع گونه‌های مختلف بزهدیدگیِ جسمی، جنسی، مالی، عاطفی و حیثیتی را به دنبال داشته باشد. در نوشتار حاضر، این تدابیر را ذیل عنوان تدابیر عام بررسی خواهیم کرد. آموزه‌های اسلامی و به خصوص توصیه‌ها و رهنمودهای قرآنی، افزون بر بهسازی فرهنگ اجتماع، بیشتر بر چگونگی عملکرد اشخاص در ایمن‌سازی خود یا اموالشان در جهت کاهش موقعیت‌های مجرمانه و در نهایت، پیشگیری از بزهدیدگی تأکید دارند. تحلیل آیات بی‌شماری از قرآن و روایات معتبر، امکان ارائه نظریه‌ها وراهکارهایی در جهت پیشگیری از وقوع بزهدیدگی را به دست می‌دهد.https://www.sijl.ir/article_133234_b8110d21a248d194998abeee3d73f605.pdfانجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه
و پژوهشگاه حوزه و دانشگاهدوفصلنامه علمی ـ پژوهشی قرآن، فقه و حقوق اسلامی3476-48842220150321Quran and the Principle of Legality of Crimes and Punishmentsقرآن و اصل قانونی‌بودن جرایم و مجازات‌ها191222133235FAسیدحسینهاشمیاستادیار دانشگاه مفید (shhashemi@gmail.com).Journal Article20210708Based on the Principle of Legality of Crimes and Punishments that is one of the most important principles in criminal law, there can be no crime and no punishment without a pre-existing penal law. This principle has been recognized before positive law with more emphasis and a wider range based on various jurisprudential evidences in shari’ah. According to the jurisprudential principles especially Quranic evidences, in juristic judgments (shari’ah derivative principles), exception in intellectual judgments God, because of his compassion to His servants, ought to confirm these kind of judgments by sending his prophets. From shari’ah perspective, the duties should be received by the legally competent person (mokallaf) and it not enough to be communicated only by divine legislator; because sending the prophets is not enough in itself, but it is a way to bring the messages to the servants and to give ultimatum to them. The principle of legality has some important consequences such as “nonretroactivity of criminal law”, “strict interpretation of criminal law” and “acceptance of the ignorance of the law claim”. Therefore, the Quranic and legal principles of legality of crimes and punishments, and its consequences has been discussed in the present article.براساس اصل قانونی‌بودن که از مهم‌ترین اصول حقوق کیفری به شمار می‌رود، جرم‌انگاری و اعمال مجازات فقط طبق قانون خواهد بود. این اصل پیش از حقوق موضوعه، براساس ادله فقهی متعدد در حقوق کیفری اسلام با تأکید بیشتر و دامنه وسیع‌تری به رسمیت شناخته شده است. براساس مبانی فقهی به ویژه ادله قرآنی، در احکام فرعی دین ـ جز در موارد حکم عقل به قبح یک عمل ـ بر خداوند است تا از باب لطف بر بندگان با فرستادن پیامبران، حکم عقل را مورد تأیید قرار دهد تا حجت را بر بندگان تمام نماید. از دیدگاه حقوق اسلام، وصول تکلیف به مکلف معیار است، نه صِرف ابلاغ از سوی شارع؛ زیرا نفس بعث رُسل در نزول عذاب موضوعیت ندارد، بلکه بعث رسل راهی براى رساندن تکالیف به بندگان و اتمام حجت بر آنان است. اصل قانونی‌بودن آثاری دارد؛ از جمله: « عطف به ماسبق نشدن قوانین کیفرى»، «تفسیر مضیّق قوانین کیفرى» و «پذیرش ادعاى جهل به قانون». از این رو، در تحقیق حاضر، مبانی حقوقی و قرآنی اصل قانونی‌بودن و آثار ناشی از آن بررسی شده است.https://www.sijl.ir/article_133235_24856bf403968a883e437b859be0a9b5.pdf