امکان سنجی اثبات اصل لزوم قراردادها با تمسک به آیه وفای به عقد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دوره دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران و پژوهشگر مؤسسه عالی فقه و علوم اسلامی

چکیده
سه دیدگاه کلی درمورد مدلول عبارت «أوفوا» وجود دارد؛ برخی معتقدند مدلول مطابقی «أوفوا» وجوب تکلیفی است؛ بنابراین دلالتی بر حکم وضعی لزوم ندارد، هرچند درمیان ایشان نظری مبنی بر اینکه مدلول التزامی «أوفوا» حکم وضعی لزوم است، مطرح شده است. در مقابل برخی فقهای امامیه به‌رغم اینکه مقتضای ظهور اولیه صیغه امر در وجوب تکلیفی را پذیرفته‌اند، ولی به‌ادعای قیام قراین خارجیه از ظهور مزبور رفع ید کرده و با بیان تقاریب گوناگون، دلالت «أوفوا» بر حکم وضعی لزوم را تمام می‌دانند. نهایتاً دسته سوم نیز مدلول «أوفوا» را به‌نحو مجموعی می‌دانند؛ یعنی می‌توان میان وضع و تکلیف جامع تصور کرد؛ پس «أوفوا» در جامع لزوم وفا به‌عنوان حکم تکلیفی و لزوم عقد به‌عنوان حکم وضعی استعمال شده است.
با بررسی دیدگاه‌های مذکور ثابت شد که ظهور اولی «أوفوا» در وجوب تکلیفی شرعی، در جایی باقی می‌ماند که احتمال منع یا وجوب وجود داشته باشد، ولی ازآنجاکه اختیار مکلف در فعل و ترک مسلّم و قطعی است و شبهه الزام یا منع وجود ندارد، ظهور امر در وجوب تکلیفی باقی نمی‌ماند، بلکه ظهور ثانوی برای عبارت «أوفوا» در ارشاد به لزوم معامله محقق می‌شود.

کلیدواژه‌ها