آیه شریفه «امر جامع» و دلالت‌های آن در بازنمایی الهیات حکمرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه حقوق بشر و حقوق محیط زیست دانشکده حقوق دانشگاه شهیدبهشتی تهران، ایران

چکیده
یکی از مباحث قابل ملاحظه در نوشته‌های مرتبط با حقوق عمومی در اسلام، تحلیل احکام سیاسی در قرآن کریم است. باوجود آنکه در برخورد با این مسئله، رویکردهای گوناگونی مانند «جدایی دین از سیاست» یا «تاریخ‌مندی احکام»، توسعه فهم قرآنیِ مناسبات فیمابین حکمرانان و شهروندان را به‌تعویق انداخته است و احکام سیاسی اسلام آن‌گونه که باید، کاوش نشده و آیاتی همچون آیه امر جامع (آیه 62 سوره مبارکه نور) مورد تدقیق و موضوع استنباط قرار نگرفته است؛ ازاین‌رو مسئله اصلی نوشتار پیشآیند با روش توصیف ـ تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل الزامات حکمی این آیه شریفه در الهیات حقوق عمومی است. با تکیه بر قواعد تفسیر و مراجعه به تفاسیر مطرح‌شده درباره آیه شریفه، می‌توان به احکام حقوقی متعددی رسید؛ ازجمله وجوب عینی حفظ نظام، راهبرد مردم‌سالارانه شرکت در انتخابات، وجوب مشورت‌دادن به حاکم اسلامی، تعیین سیاست‌ها و پیوست‌های افعال حکمرانانه و الزامات فرهنگی آن در کنش‌های افکار عمومی، نظام امت و امامت، تقدم منافع عمومی بر منافع شخصی، قاعده رحمت در حکمرانی، چهارچوب حقوقی بایسته برای صلاحیت تخییری (گزینشی) و عنصر «ادب در حکمرانی اسلامی».

کلیدواژه‌ها